Profil na Facebooku

niedziela, 14 grudnia 2014

Emerytowany czołg w Nowej Hucie

Przyjechał na zasłużoną emeryturę do Nowej Huty ponad 40 lat temu. Jej z kolei całkiem do twarzy z jego wojskową zielenią. Dzieci go uwielbiają, turyści chcą mieć z nim obowiązkowe zdjęcie i tylko jedna kwestia sprowadza czasem w tę stronę niechętne spojrzenia. Bo jakby nie patrzeć, w Nowej Hucie na os. Górali stoi czołg o takich samych inicjałach, jakimi podpisywał się radziecki wódz. Historia tak chciała, że czołg IS-2 nosi imię na cześć Józefa Stalina. A to nie wszystkim się podoba.    

Czołg w Nowej Hucie na os. Górali. (fot. własne)


Czołg IS-2 w Nowej Hucie. (fot. własne)

Jak to się stało, że czołg w 1969 r. trafił na os. Górali? Rok wcześniej powstało Muzeum Czynu Zbrojnego (wejście do niego znajduje się zaraz obok czołgu), którego główną misją było gromadzenie pamiątek i przedmiotów związanych z działalnością wojenną. Muzeum może pochwalić się zbiorami pochodzącymi przede wszystkim od pracowników huty. To właśnie oni zwrócili się z prośbą do Ministerstwa Obrony Narodowej o przekazanie czołgu kombatantom.(1) Właśnie tak IS-2 trafił 25 stycznia 1969 r. do Nowej Huty. Poniżej relacja Dziennika Polskiego z tego dnia.


Ustawienie czołgu na postumencie, 25 stycznia 1969 r., Dziennik Polski.

Nowohucki czołg ma bogatą historię pełną zasług na polu bitwy. W styczniu 1945 r. brał udział w walkach z hitlerowskimi dywizjami pancernymi pod Toporowem, Budziszynem i na terenie Czechosłowacji. Zniszczył 4 samochody pancerne nieprzyjaciela, 3 działa, 2 czołgi, a 1 uszkodził.  

Tabliczka znajdująca się na czołgu IS-2. (fot. własne)

Czołgi IS-2 były produkowane przez radziecki przemysł zbrojeniowy od 1943 r. Ich nazwa jednoznacznie wskazuje na pochodzenie, na to zwracali też uwagę przeciwnicy ustawienia czołgu w Nowej Hucie. Kilka lat temu IS-2 został oddany do modernizacji, wtedy odezwały się głosy sprzeciwu. Pojazd przez niektórych uznawany jest za symbol minionej epoki i jako relikt komunistyczny powinien być usunięty z przestrzeni publicznej. Tak o czołgu wypowiadał się dr Jerzy Bukowski (rzecznik organizacji POKiN, która protestowała przeciwko ustawieniu czołgu w Nowej Hucie):

Ciekawy jestem, czy jego obrońcy zachowywaliby się tak samo, gdyby gdzieś w Nowej Hucie uchował się pojazd pancerny o nazwie »Adolf Hitler«, i czy też twierdziliby, że to tylko niewinna pamiątka z przeszłości.(2)

Czołg na zdjęciach z lat 70. (fot. własne, zdjęcia dostępne w Muzeum Czynu Zbrojnego, które znajduje się obok czołgu).

Czołg na zdjęciach z lat 70. (fot. własne, zdjęcia dostępne w Muzeum Czynu Zbrojnego, które znajduje się obok czołgu).

Mimo protestów, czołg wrócił po remoncie na swoje miejsce. Jest jedną z ciekawszych atrakcji w Nowej Hucie, działa jak magnes na turystów, a i mieszkańcy dzielnicy zwracają uwagę na emocjonalne więzi. Sam czołg natomiast więzi w sobie historyczną pamięć. Jego obecność pokazuje, że nawet stare idee mogą znaleźć miejsce i nową funkcję we współczesnej przestrzeni.

Czołg na zdjęciach z lat 70. (fot. własne, zdjęcia dostępne w Muzeum Czynu Zbrojnego, które znajduje się obok czołgu).

Obok czołgu znajduje się Muzeum Czynu Zbrojnego, które bardzo polecam. Wejście jest darmowe, zwiedzający mogą natomiast wesprzeć je datkiem w dowolnej wysokości. W muzeum możecie zobaczyć wojenne pamiątki, w tym stare zdjęcia czołgu, oraz np. koktajl Mołotowa zachowany z czasów wojny, który służył do zwalczania pojazdów pancernych.

Koktajl Mołotowa używany do niszczenia czołgów.
Źródła:
1. Historyczny czołg po remoncie wrócił na swoje miejsce
2. Jest już konto, można wpłacać na czołg