Profil na Facebooku

sobota, 11 stycznia 2014

Rytm życia Krakowa

Zegary w dawnym Krakowie ustanawiały rytm miejskiego życia i wskazywały właściwy czas dla poszczególnych czynności. Niektóre z nich pełnią tę funkcję do dzisiaj, mimo że obecnie każdy z nas ma już własny zegarek, zazwyczaj w wersji cyfrowej. Mojemu sercu szczególnie bliski jest zegar znajdujący się na wieży ratusza. Idąc na zajęcia, jeszcze w czasie studiów, zawsze sprawdzałam godzinę właśnie na tym zegarze, co było bardzo wygodne zwłaszcza w zimie. Ten odruch został mi do teraz, dlatego dzisiaj wpis właśnie o zegarze na krakowskim ratuszu. 

Zegar na wieży ratuszowej w Krakowie. (fot. własne)

Zegar na wieży ratuszowej w Krakowie. (fot. własne)

W średniowiecznym Krakowie wieża miejska była wyznacznikiem statusu miasta. Ze względu na tę symbolikę pierwsze zegary instalowano właśnie na wieżach, które były dobrze widoczne z wielu punktów rynku. Wieżę zegarową wzmacniano od wewnątrz specjalnym rusztowaniem, które pomagało utrzymać ciężar mechanizmu zegarowego.(1) Pierwszy zegar na krakowskim ratuszu został wykonany przez rzemieślników z Norymbergii w 1524 r.(1) Miał on cztery tarcze (po każdej stronie wieży), które były podzielone na 12 godzin, dlatego zegar ten określa się mianem "półzegara". W średniowieczu bardzo popularne były zegary 24-godzinne, które miały tarczę podzieloną na 24 części, poniżej jako przykład zegar astronomiczny w Pradze.
Praski zegar astronomiczny. (fot. własne)

Zegar w krakowskim ratuszu wyposażony był w trzy dzwony (godzinowy i dwa kwadransowe), które wykonali rzemieślnicy z Krakowa. Wszystkie cztery tarcze miały wskazówki w formie dłoni, a w ich centralnym punkcie znajdował się obraz promienistego słońca i herby miejskie. Zegar przetrwał do 25 maja 1680 r., kiedy w mechanizm zegarowy i gotycki hełm wieży uderzył piorun. Nowy półzegar został zainstalowany cztery lata później.(1) W Krakowie zegar ratuszowy służył także do dokładnego wyznaczenia czasu dla poszczególnych czynności.

Godziny poszczególnych czynności w Krakowie. (materiały w MHK).

Nową tarczę zegarową na wieży ratuszowej zainstalowano 16 kwietnia 1926 r. Dzień później pisał o tym "Ilustrowany Kuryer Codzienny": Wczoraj od rana robotnicy miejscy zajęci byli przy wyciąganiu tarcz nowego zegara, który w niedługim czasie zawieszony zostanie na wieży ratuszowej. Zegar ten, jak wiadomo, jest od kilkunastu dni w Krakowie. Pracom około wyciągnięcia zegara przypatrywały się liczne grupki przechodniów.

Tarcza zegarowa, 16 kwietnia 1926 r.
Tarcza zegarowa, 16 kwietnia 1926 r.
Tarcza zegarowa, 16 kwietnia 1926 r.

Wyciąganie tarcz zegarowych na wieżę ratuszową w Krakowie, 17 kwietnia 1926 r., "Ilustrowany Kuryer Codzienny".

W grudniu Muzeum Historyczne miasta Krakowa udostępniło wieżę ratuszową zwiedzającym. Do 30 grudnia można było obejrzeć wnętrze budowli i zimową (czy raczej jesienną) panoramę miasta. Dla zwiedzających udostępniono cztery kondygnacje: parter, I, III i IV piętro. Mozolna wędrówka wąskimi schodami na IV piętro zostaje na końcu wynagrodzona, ponieważ możemy zobaczyć mechanizm zegara i piękną panoramę Krakowa.

Schody wewnątrz krakowskiego ratusza, albo inaczej – średniowieczny reduktor kalorii. (fot. własne)

Na IV piętrze znajduje się mechanizm zegara ufundowany przez Izbę Rzemieślniczą.(2) Po pokonaniu ponad stu schodów w wąskich przesmykach ratusza, można dokładnie obejrzeć całość mechanizmu. Jak informuje MHK na swojej stronie internetowej: Obecna konstrukcja zegara sterowany jest falą radiową, odbierającą sygnały z nadajnika z Mainfligen, co zapewnia mu dokładność chodu zgodną z atomowym wzorcem czasu. W przypadku braku zasilania zegar zatrzymuje się i po ponownym dopływie energii ustawia automatycznie mechanizmy wtórne na właściwy czas. Zegar również sam ustawia sobie zmianę czasu z zimowego na letni. Dzięki tym funkcjom mechanizm właściwie nie wymaga konserwacji ani obsługi.(2)

Mechanizm zegara w krakowskiej wieży ratuszowej. (fot. własne)
Mechanizm zegara w krakowskiej wieży ratuszowej. (fot. własne)

Na koniec nagroda za wdrapanie się na samą górę ratusza – panorama Krakowa. Ratusz będzie ponownie otwarty już w kwietniu.

Widok z wieży ratuszowej w Krakowie. (fot. własne)
Widok z wieży ratuszowej w Krakowie. (fot. własne)
O tym, co znajdowało się w piwnicach ratusza, możecie przeczytać na blogu w notce Świńskie obyczaje w Piwnicy Świdnickiej.

Źródła:
1. Informacje w MHK.
2. Strona internetowa MHK

Zdjęcia: 
Materiały własne.